كند . . . آيا قلم‌موى نقاش مىتواند همهء دريافتهاى او را از ملاحظهء غروب آفتاب بر صحنهء كاغذ منعكس سازد ، و آيا او توانايى آن را دارد كه همهء زيبايى افق را در هنگام پنهان شدن خورشيد تجسّم بخشد ؟ به همين گونه است عمل مفسّران قرآن كه توانايى توصيف همهء احساسات خود را در هنگام همزيستى با آيات ذكر الاهى ندارند . و اين امرى است كه قلم قدرت بيان آن را ندارد . . . و به همين سبب از ادامه دادن و به هم پيوسته كردن شناختهايى كه از قرآن به دست مىآورند عاجزند ، پس چگونه مىتوانند همهء معارف قرآن را بيان كنند ، و اين نيز راز / 85 اختلاف گستردهء ايشان با يكديگر در توضيح و تفسير بسيارى از كلمات و آيات قرآنى است ، كه آغاز سورة الفجر از جملهء آنها است و اختلاف مفسران دربارهء معنى بعضى از كلمات آن به پيش از سى قول رسيده است . « 1 » پس چگونه بايد اين آيات را تفسير كنيم ، يا از تفسيرهاى ديگران بهره‌مند شويم ؟ با پيروى از روش تدبّر و انديشه كردن مستقيم ، چه تو نيز قرآن مىخوانى ، و بر تو نيز واجب است كه در برابر جريان شناخت و امواج ابداع و بينشهاى وحى در آيات آن ، گسترده شوى و پيش به روى و به دريافت معانى واقعى كلمات راه يا بى . دريچه‌هاى قلب خود را بگشا ، و نفس و جان خود را به تراز قرآن بالا بر . . . آيا نشنيده‌اى كه خداوند متعال براى بندگان در كتابش تجلّى پيدا كرده است ، ولى آنان نمىبينند ؟ آرى ، سخنان مفسّران نشانه‌هايى سودمند بر كنار راه است ، ولى نمىتواند جايگزين كوشش شخص خودت در اين راه شود . چون راه معرفت را به پاى خود بپيمايى ، دانشى كه به چنگ مىآورى دل تو را روشن مىكند ، و جزئى از نفس و جان تو مىشود ، و تراز و سطح تفكر و فهم تو را ارتقا مىدهد ، و به فرمان خدا آن را فراموش نخواهى كرد .

--> ( 1 ) - علامهء طباطبايى در تفسير شفع و وتر سى و شش قول آورده است ، الميزان ، ج 20 ، ص 279 .